भाटभटेनी सुपरमार्केट: ४०० रुपैयाँको नोटबाट ५० अर्बको साम्राज्यसम्म
एक अविश्वसनीय सत्य कथा: पसिना, आगो र पुनर्जन्म
प्रस्तावना: जब एउटा साधारण केटाको जिद्दीले इतिहास रच्छ
नेपालको व्यापारिक इतिहासमा यस्तो कुनै नाम छ, जसले 'सुपरमार्केट' शब्दलाई नेपालीको घर-घरको पर्याय बनाइदिएको होस्? त्यो नाम हो— भाटभटेनी।
आज ५० अर्बभन्दा बढी लगानीको यो साम्राज्य, जहाँ दिनहुँ लाखौं नेपालीहरू किनमेल गर्न पुग्छन्, यसको सुरुवात कुनै ठूलो पूँजीपतिको कोठाबाट भएको थिएन। यसको सुरुवात भएको थियो खोटाङको विकट गाउँबाट आएको ४०० रुपैयाँको एउटा नोट, श्रीमतीको बिक्री गरिएको गहना, र एउटा मध्यमवर्गीय युवाको ननिदाएको निद्राबाट।
यो कथा हो मिन बहादुर गुरुङ को। उनी केवल एउटा व्यवसायी होइनन्; उनी नेपाली मध्यमवर्गीय संघर्षको जीवन्त प्रतीक हुन्। आउनुहोस्, सुनौं त्यो यात्रा—जहाँ आगोले पसल जलायो, तर व्यवसायीको इच्छालाई झनै बलियो बनायो।
अध्याय १: खोटाङको पहाड र एसएलसीको कालो दिन
कथाको सुरुवात हुन्छ २०१४ सालतिर। खोटाङको एउटा विकट गाउँ। सामान्य किसान परिवार। पाँच जना दिदीहरू पछि जन्मिएका छोरा— मिन बहादुर गुरुङ।
गाउँको जीवन कठोर थियो। स्कुल जानका लागि दैनिक दुई घण्टा हिँड्नुपर्ने बाध्यता। तर मिन बहादुरमा पढ्ने लगन र केही गरेर देखाउने जिद्दी कुटकुटी थियो। गाउँमा उनलाई "राम्रो विद्यार्थी" भनेर चिनिन्थ्यो।
तर नियतिले पहिलो परीक्षा नै कठोर रूपमा लियो। एसएलसी (SLC) को नतिजा आयो। मिन बहादुर फेल भए।
त्यो समयमा एसएलसी फेल हुनु भनेको समाजमा 'जिन्दगी बर्बाद' हुनुसरह थियो। तर मिन बहादुरको भित्री आवाजले हार मानेन। उनले आफूलाई सम्झाए, "यो अन्त्य होइन, यो त सुरुवातको एउटा मोड मात्र हो।"
उनले मेहनत दोब्बर बनाए। र, दोस्रो पटक परीक्षा दिए। यसपटक उनले एसएलसी पास गरे। संघर्षको पहिलो पाठ उनले यहीँ सिके— नतिजाले होइन, निरन्तरताले मानिसलाई ठूलो बनाउँछ।
अध्याय २: ४० रुपैयाँ र काठमाडौँको भीड
१७ वर्षको उमेर। बुवाले छोराको हातमा ४०० रुपैयाँ थमाइदिए। साथमा एउटा आशीर्वाद र चेतावनी— "काम गर्नु, र कमाउँदै पढ्नु।"
यो ४०० रुपैयाँ नै उनको राजधानी प्रवेशको टिकट बन्यो। काठमाडौँ आउँदा उनको खल्तीमा सपना थिए, तर जेब खाली थियो।
सुरुवाती दिनहरू निकै कठोर थिए। उनले दैनिक ज्यालादारी मजदुरहरूको रेकर्ड राख्ने काम गरे। एउटा डायरी र कलम लिएर मजदुरहरूको हाजिरी मिलाउने। यो काम सानो थियो, तर यसले उनलाई 'मानिस' र 'हिसाब' बुझ्न सिकायो।
त्यसपछि उनको जीवनले मोड लियो। उनले नेपाल बैंकको नेपालगंज शाखामा जागिर पाए। उनको दिनचर्या हेर्दा आजका युवाहरूलाई पनि छक्क पार्छ:
- बिहान कलेज जाने।
- दिउँसो बैंकमा जागिर खाने।
- साँझपख फेरि पढाइमा फर्कने।
यसरी नै उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर (Masters in Economics) को उपाधि हासिल गरे। बैंकको जागिरले उनलाई आर्थिक सुरक्षा मात्र दिएन, बरु वित्तीय अनुशासन, हिसाबकिताब, र व्यवस्थापनको व्यावहारिक ज्ञान पनि दियो।
अध्याय ३: विवाह, गहनाको बलिदान र 'भाटभटेनी' को जन्म
२०४० साल। मिन बहादुरले सावित्री गुरुङ सँग विवाह गरे। विवाहपछि खर्च बढ्यो। एउटा जागिरको तलबले घर चलाउन, बचत गर्न र सपना बुन्न पुगेन।
उनको अर्थशास्त्रको ज्ञानले उनलाई भनिरहेको थियो— "जागिरले सुरक्षा दिन्छ, तर व्यवसायले साम्राज्य।"
२०४१ साल, जेठ ४ गते। मिन बहादुर र सावित्रीले नक्साल मा एउटा सटर भाडामा लिए। भाडा थियो— ७०० रुपैयाँ प्रति महिना।
लगानीको जोहो गर्न उनले श्रीमती सावित्रीको विवाहको बेलामा दिइएको गहना समेत बिक्री गर्नुपर्यो। आफन्तबाट ण लिए। जम्मा ५ हजार रुपैयाँ को लगानीमा जन्मियो— "भाटभटेनी कोल्ड स्टोर"।
श्रीमती सावित्रीको त्यो बलिदान केवल आर्थिक निर्णय मात्र थिएन; यो एउटा विश्वासको प्रतीक थियो। सावित्रीले आफ्नो पति र उनको सपनामाथि गरेको त्यो विश्वास नै भाटभटेनीको पहिलो पुँजी बन्यो।
अध्याय ४: पसिनाको नदी बगाएको दिनचर्या
सुरुवाती दिनहरूमा मिन बहादुरको दिनचर्या यस्तो थियो:
- बिहान: बैंकको जागिर (सुरक्षित भविष्यको लागि)।
- खाजाको समय: छुट्टी मिलाएर न्युरोड बजार दौडने, थोक सामान किन्ने।
- साँझ: जागिरबाट फर्किंदा सामान बोकेर नक्सालको पसलमा पुर्याउने।
- रात: श्रीमती सावित्रीलाई घरबाट खाना पठाउने र आफू राति ११ बजेसम्म पसलमै बस्ने।
एउटा बैंक कर्मचारी, जो दिनभर फाइलमा हस्ताक्षर गर्थ्यो, उसले राति ११ बजेसम्म पसलमा सामान सजाउँथ्यो, बिल काट्थ्यो, ग्राहकको सेवा गर्थ्यो। यही 'अथक पसिना' नै आजको ५० अर्बको साम्राज्यको आधारशिला हो।
अध्याय ५: आगोले जलायो, तर इच्छालाई जलाउन सकेन
२०४७ साल। भाटभटेनीले केही नाम कमाउन थालेको थियो। छेउको एउटा क्यासेट पसलमा भयानक आगलागी भयो। आगोको लप्काले भाटभटेनीलाई पनि नछोडेन। हेर्दाहेर्दै, दिनरात एक गरेर जोडेको सामान, सपना र पुँजी—सबै खरानी भयो।
एउटा सामान्य मानिसले यो देख्दा आत्महत्या नै गर्न सक्थ्यो। तर मिन बहादुर र सावित्रीको जोडीले हार मानेन। मिन बहादुरले भने, "यो घटनाले हामीलाई ठूलो पाठ सिकायो। हामीले अझै सिरियस्ली, अझै सुरक्षित रूपमा व्यवसाय गर्नुपर्छ।"
आगोले पसल जल्यो, तर मिन बहादुरको भित्री इच्छालाई जलाउन सकेन। उनीहरूले फेरि शून्यबाट सुरुवात गरे।
अध्याय ६: जागिरको त्याग र 'डिपार्टमेन्ट स्टोर' को क्रान्ति
२०५० साल। मिन बहादुरले जीवनको सबैभन्दा ठूलो जोखिम मोल्ने निर्णय गरे। उनले बैंकको सुरक्षित जागिर छोडे।
मानिसहरूले भने, "यो पागल भयो! बैंकको जागिर छोडेर पसलमा लाग्ने?"
तर उनको दृष्टि फरक थियो। उनले नक्सालमै ६० लाख रुपैयाँ को लगानीमा एउटा नयाँ अवधारणा ल्याए— "भाटभटेनी डिपार्टमेन्ट स्टोर"। उनले १३ जनालाई रोजगारी दिए। एउटै छत मुनि सबै प्रकारका सामान पाइने उनको अवधारणाले नेपाली बजारमा हलचल मचायो।
अध्याय ७: विस्तारको लहर र साम्राज्यको स्थापना
एकपटक ग्राहकले भाटभटेनीको सेवा, मूल्य र विश्वास बुझेपछि, पछाडि फर्किएर हेर्नु परेन। २०६८ मा महाराजगंजमा शाखा, त्यसपछि कोटेश्वर, बौद्ध, पाटन, पोखरा, अनामनगर, बालाजु, कलंकी, वर्ल्ड ट्रेड सेन्टर, धरान, भरतपुर, बुटवल, भक्तपुर, विराटनगर, धनगढी, बिरगंज, जनकपुर, बिर्तामोड, दमक... सन् २०२४ सम्ममा २७ वटा ब्रान्च।
यो विस्तार केवल भौगोलिक थिएन— यो रोजगारीको विस्तार पनि थियो। हजारौं नेपालीले भाटभटेनीमा काम पाए।
अध्याय ८: सफलताको बाटोमा काला बादल (विवादहरू)
तर ५० अर्बको साम्राज्य बनाउने यात्रा सधैं गुलाबी थिएन। सफलतासँगै विवादहरूले पनि ढोका ढकढक्याए। नक्कली भ्याट बिल प्रकरण, कलंकी शाखा विवाद, र ललिता निवास प्रकरण जस्ता कठिन मोडहरू आए।
यी विवादहरूले उनको छविलाई धक्का त पुर्यायो, तर उनले कानुनी प्रक्रिया स्वीकार गरे र व्यवसायलाई निरन्तरता दिए। यसले के देखायो भने— ठूला साम्राज्यहरू कहिल्यै पनि पूर्ण रूपमा दागरहित हुँदैनन्, तर अगाडि बढ्ने हिम्मत नै साँचो विजेताको लक्षण हो।
अध्याय ९: इतिहासकै कालो रात (२०८२ को आगलागी)
समय फेरि मोडियो। २०८२ साल, भदौ २४ गते। अराजक तत्वहरूले भाटभटेनीलाई निशाना बनाए।
- २७ वटा ठूला बिल्डिङमध्ये १२ वटा पूर्ण रूपमा आगलागी गराएर ध्वस्त बनाइदिए।
- ९ वटामा तोडफोड र लुटपाट भयो।
- एक रातमै १७ अर्ब रुपैयाँको घाटा।
६८ वर्ष उमेर पुगेका मिन बहादुरले आफ्नो आँखा अगाडि आफ्नो जीवनको कमाइ जलेको देखे। सबैले सोचे— "अब भाटभटेनी सकियो।" तर उनीहरू मिन बहादुरलाई चिन्दैनथे।
अध्याय १०: खरानीबाट उठेको फिनिक्स (पुनर्निर्माणको चमत्कार)
भोलिपल्ट बिहान। घाम लाग्नु अगाडि नै, बिहान ६ बजे, ६८ वर्षका मिन बहादुर गुरुङ जलेको भग्नावशेषमा पुगिसकेका थिए। उनी राति १० बजेसम्म इँटा र सिमेन्टको बीचमा उभिएर पुनर्निर्माणको निर्देशन दिइरहेका थिए।
उनले एउटा ऐतिहासिक घोषणा गरे— "म एउटा पनि कर्मचारीलाई हटाउँदिनँ। तलब र चाडपर्व भत्ता रोकिने छैन।"
जसले आफ्नो पसल जलेको देख्यो, उसलाई जागिरबाट निकाल्नु त परको कुरा, उनले उल्टै उनीहरूको मनोबल बढाए। ३ महिनाभित्र वेयरहाउस सञ्चालनमा, ५ महिनामै कोटेश्वरको भाटभटेनी पूर्ण रूपमा खुल्यो। आगोले जलाएको ठाउँमा उनले अझ राम्रो, अझ आधुनिक, अझ सुरक्षित संरचना बनाए।
अध्याय १: दानवीर मिन बहादुर
५० अर्बको साम्राज्यका मालिक भए पनि मिन बहादुरले कहिल्यै आफ्नो जरा बिर्सेनन्।
- KICH: बालबालिकाहरूको उपचारका लागि निरन्तर आर्थिक सहयोग।
- त्रिवि शिक्षण अस्पताल: २०६८ मा १० करोड र २०८२ मा ९ करोड ५० लाख बराबरको अत्याधुनिक बिल्डिङ निर्माण गरी हस्तान्तरण।
- शिक्षाको ज्योति: गरिब तर मेधावी १४ जना विद्यार्थीलाई एमबिबिएस (MBBS) अध्ययनको सम्पूर्ण खर्च बेहोर्ने जिम्मेवारी।
उनले बुझेका छन्— "कमाएको पैसा अन्त्यमा समाजकै लागि हो।"
उपसंहार: ४०० रुपैयाँको महान् पाठ
मिन बहादुर गुरुङको कथाले हामीलाई के सिकाउँछ?
- १. संसाधन होइन, संकल्प ठूलो हुनुपर्छ।
- २. आगोले सम्पत्ति जलाउँछ, इच्छा होइन।
- ३. कर्मचारी नै असली सम्पत्ति हुन्।
- ४. विवाद र चुनौतीहरू जीवनका हिस्सा हुन्।
- ५. जागिरलाई सिँढी बनाउनुहोस्, गन्तव्य होइन।
- ६. परिवारको साथ र विश्वास सबैभन्दा ठूलो पुँजी हो।
- ७. समाजलाई फिर्ता दिनुहोस्।
आज जब तपाईं भाटभटेनीको 'ट्रली' धकेल्दै हुनुहुन्छ, एकपटक त्यो ४०० रुपैयाँको नोटलाई सम्झनुहोस्। त्यो नक्सालको ०० रुपैयाँको सटरलाई सम्झनुहोस्। र त्यो ६८ वर्षको बुवालाई सम्झनुहोस्, जो बिहान ६ बजेदेखि राति १० बजेसम्म आफ्नै साम्राज्यको इँटा गन्दै हिँडिरहेका छन्।
"सपना ठूलो देख्नुहोस्, पसिना बगाउनुहोस्, र कहिल्यै हार नमान्नुहोस्।"
व्यवसाय गर्न चाहनेहरूका लागि प्रेरणादायी सन्देश
प्रिय उद्यमी साथीहरू,
तपाईं पनि व्यवसाय गर्न चाहनुहुन्छ? तपाईंको खल्तीमा पनि ०० रुपैयाँ मात्र छ? तपाईंलाई पनि मानिसहरूले "यो पागल भयो" भन्छन्? तपाईंको पनि कुनै सपना छ जसलाई संसारले असम्भव भन्छ?
तपाईं एक्लै हुनुहुन्न। मिन बहादुर गुरुङ पनि त्यही ठाउँमा उभिएका थिए। तर उनले हार मानेनन्। तपाईं पनि हार मान्नुहुन्न।
याद राख्नुहोस्:
- सानो सुरुवात लाजको कुरा होइन। तपाईंको सानो सुरुवात पनि एक दिन ठूलो कथाको पहिलो अध्याय बन्न सक्छ।
- असफलता पहिलो पाठ हो। दोस्रो पटक उठ्ने साहस नै सफलताको पहिलो सिँढी हो।
- जागिर सुरक्षा हो, तर सपना साम्राज्य हो। जब व्यवसायले खुट्टा टेक्न थाल्छ, तब मात्र जागिर छोड्नुहोस्।
- आगोले सम्पत्ति जलाउँछ, तर इच्छा जलाउँदैन। हरेक ठूलो व्यवसायीको कथामा कम्तीमा एउटा "खरानीको रात" हुन्छ।
- कर्मचारी नै तपाईंको असली सम्पत्ति हुन्। तिनीहरूलाई परिवारजस्तै व्यवहार गर्नुहोस्।
- समाजलाई फिर्ता दिनुहोस्। जब तपाईं समाजलाई फिर्ता दिनुहुन्छ, तब समाजले तपाईंलाई अझ माया गर्छ।
- धैर्य राख्नुहोस्। व्यवसाय दौड होइन, म्याराथन हो।
- परिवारको साथ लिनुहोस्। परिवारको साथ र विश्वास तपाईंको सबैभन्दा ठूलो पुँजी हुन सक्छ।
- सिकिरहनुहोस्। ज्ञान नै तपाईंको सबैभन्दा ठूलो हतियार हो।
- इमानदार रहनुहोस्। दीर्घकालीन सफलता इमानदारीबाट मात्र सम्भव छ।
अन्तिम कुरा:
तपाईंसँग जे छ, त्यो पर्याप्त छ। ४०० रुपैयाँ पनि पर्याप्त थियो। तपाईंको हातमा भएको सानो पुँजी, तपाईंको सानो सीप, तपाईंको सानो सपना— यी सबै भगवानले दिएको बीउ हुन्। त्यसलाई सिँचाइ गर्नुहोस्। पसिना बगाउनुहोस्। धैर्य गर्नुहोस्। र कहिल्यै— कहिल्यै पनि हार नमान्नुहोस्।
"तपाईंको ०० रुपैयाँ पनि एक दिन ५० अर्ब बन्न सक्छ। बस्, तपाईंले मिन बहादुरजस्तै जिद्दी गर्नुपर्छ।"
शुभकामना! तपाईंको सपना साकार होस्।
